„Dziękuję” w Chorwacji – czy mieszkańcy tego kraju zrozumieją polskie słowo?
Chorwaci raczej nie zrozumieją polskiego słowa „dziękuję”, ponieważ jego lokalna wersja jest zupełnie inna. Warto natomiast pamiętać, że Polacy są częstymi gośćmi na Bałkanach, dlatego – zwłaszcza osoby pracujące w obszarze turystyki – mogą rozumieć podstawowe zwroty w naszym języku. Trzeba jednak podkreślić, że w ogólnym ujęciu w Chorwacji nie „dogadasz” się po polsku.
Dlaczego tak jest i skąd założenie, że może być inaczej? Polski i chorwacki to języki słowiańskie, więc można się między nimi spodziewać podobieństw. Zastanów się jednak, czy jesteś w stanie bez problemu dogadać się z Czechem, Słowakiem czy Ukraińcem?
Pomimo że wiele słów brzmi podobnie, to… niekoniecznie oznacza to pełne zrozumienie dłuższych, bardziej skomplikowanych komunikatów. Podobnie jest, gdy spojrzy się na powiązania między polskim a chorwackim. Owszem oba języki wywodzą się z tej samej rodziny, ale dzieli je całkiem sporo.
Przede wszystkim – to dwie różne grupy: polski jest językiem zachodniosłowiańskim, a chorwacki – południowosłowiańskim. A to oznacza, że chociaż gramatyka, składnia i podstawowe słownictwo bywają podobne, w szczegółach nasze języki różnią się, i to bardzo wyraźnie.
Jeżeli więc jedziesz do Chorwacji z nastawieniem „spokojnie, przecież wystarczy mi polski, żeby porozumieć się z lokalsami”, szybko możesz się rozczarować. I to nie tylko, gdy użyjesz słowa „dziękuję”, ale bardzo wielu innych przydatnych w codziennej komunikacji.
Jak powiedzieć „dziękuję” po chorwacku?
Podstawowym słowem oznaczającym „dziękuję” po chorwacku jest hvala (czytaj tak, jak się pisze). Możesz je więc skojarzyć z polską „chwałą”. Chociaż lekkie podobieństwo znaczeniowe jest widoczne (chwalenie i dziękowanie to czynności o podobnym „ładunku emocjonalnym”), nie jest ono tak oczywiste.
A co, jeżeli chcesz rozbudować swoje podziękowania? Jest jeszcze kilka wariantów, które dość łatwo zapamiętasz. Zwróć uwagę na kontekst użycia, który zależy m.in. od stopnia zażyłości z daną osobą.
- Hvala vam – „dziękuję Państwu / Panu / Pani” to forma grzecznościowa, której warto użyć np. w pierwszym kontakcie z gospodarzem pensjonatu, w hotelowej recepcji czy w sklepie.
- Hvala ti – to dosłownie „dziękuję Ci”. Można się nią zwrócić do znajomych i rodziny.
- Puno hvala lub Hvala lijepa – to odpowiedniki naszego „bardzo dziękuję” lub „pięknie dziękuję”. Świetnie sprawdzają się, jeżeli chcesz mocniej podkreślić wdzięczność.
- Od srca hvala – oznacza dosłownie „dziękuję z całego serca”. Tak możesz powiedzieć, jeżeli ktoś zrobił Ci dużą przysługę – w podobnych kontekstach użyłoby się polskiej wersji tego określenia.
Jak odpowiedzieć na chorwackie „dziękuje”?
Chorwaci, słysząc „hvala!” najpewniej odpowiedzą na jeden z dwóch sposobów. Pierwszy to słówko „molim” oznaczające „proszę”. Drugi – „nema na čemu” (czyt. nema na czemu), co oznacza „nie ma za co”. Mogą również skinąć głową lub wykonać charakterystyczny gest „laganini”, czyli powoli machać otwartą dłonią w dół i w górę. Oznacza on coś na kształt „spokojnie, nie ma za co, bez pośpiechu”. To prawdziwa kwintesencja bałkańskiej filozofii życia, za którą wielu Polaków kocha Chorwację!
Jak jeszcze można wyrazić wdzięczność w języku chorwackim?
Poza słowem „dziękuję” po chorwacku istnieje również kilka fraz oraz idiomów, które mieszkańcy tego bałkańskiego kraju stosują, aby wyrazić wdzięczność. Jeżeli interesuje Cię bardziej język chorwacki lub chcesz brzmieć „jak lokals”, warto zapamiętać (lub przynajmniej zapisać!) chociaż jeden z poniższych zwrotów.
- Svaka čast! (czyt. sfaka czast) – dosłownie znaczy to „każda cześć/honor”. To bardzo popularny zwrot, który wyraża uznanie i podziękowanie jednocześnie. Możesz tak powiedzieć, gdy ktoś zrobił dla Ciebie coś wyjątkowego, wykazał się wiedzą lub po prostu zachował się „z klasą”. To odpowiednik polskiego „czapki z głów”.
- Baš si srce! (czyt. basz si syrce) – „Naprawdę jesteś sercem!”. Brzmi pięknie, prawda? To wyrażenie można uznać za odpowiednik naszego „jesteś kochany/a”. Potraktuj je jako bardzo ciepłe, nieformalne podziękowanie, często używane wobec znajomych lub osób, które bezinteresownie pomogły. Zrobi wrażenie!
- Zlatni si / Zlatna si! (czyt. zlatni si/zlatna si) – „Jesteś złoty / złota!”. To bardzo popularne podziękowanie w sytuacjach sąsiedzkich lub koleżeńskich.
Jest jeszcze kilka idiomów, które można usłyszeć w Chorwacji w zastępstwie prostego „dziękuję” w konkretnych sytuacjach.
- Dužan sam ti do groba (czyt. dużan sam ti do groba) – „Jestem ci dłużny do grobu”. To oczywiście bardzo mocna, wręcz „dramatyczna” deklaracja. Używa się jej np., gdy ktoś uratuje kogoś z opresji. W codziennym życiu spotyka się go rzadziej, często w formie lekkiego żartu przy wielkiej przysłudze.
- Ruke ti se pozlatile! (czyt. ruke ti se pozlatile) – „Niech twoje ręce się pozłocą!”. To tradycyjne, nieco staroświeckie błogosławieństwo/podziękowanie, którego możesz użyć np. wobec gospodyni, która podała Ci wyśmienity posiłek lub kogoś, kto coś dla Ciebie własnoręcznie naprawił.
- Hvala ti ko bratu (czyt. chwala ti ko bratu) – „Dziękuję Ci jak bratu”. Taka forma podziękowania podkreśla bliską więź i fakt, że pomoc była szczera i bezinteresowna.
Gesty przy podziękowaniu w Chorwacji mają znaczenie!
Chorwaci są zdecydowanie bardziej ekspresyjni niż Polacy. Dlatego w codziennej komunikacji, poza słowami, znaczenie mają również gesty. Jak mową ciała wyrazić „dziękuję” w tym państwie bałkańskim?
Ważne! Kiedy dziękujesz, patrz w oczy osoby, wobec której wyrażasz wdzięczność. Kontakt wzrokowy to w Chorwacji wręcz konieczność i wyraz szacunku!
Pomogą też dodatkowe gesty, np.:
- położenie ręki na sercu – to wskazanie na szczerość wyrażanej wdzięczności; kiedy naprawdę chcesz podkreślić wagę sytuacji;
- „cmoknięcie palców” własnej dłoni – gest mówiący „palce lizać”, którego warto użyć, np. dziękując gospodarzom za pyszny posiłek;
- klepnięcie po ramieniu – to bardziej męska domena i sposób wyrażenia uznania.
Jak dziękują Chorwaci? Kultura wdzięczności
Podziękowania w Chorwacji to nie tylko słowa i gesty. Warto pamiętać o drobnych upominkach, które – podobnie jak w polskiej kulturze – dobrze wręczyć w niektórych sytuacjach. Oto przykłady, które warto znać, aby odnaleźć się w kontaktach z mieszkańcami podczas pobytu na wybrzeżu Adriatyku.
Wdzięczność powinno się wyrazić, np. gdy jest się zaproszonym do chorwackiego domu. Co zabrać w ramach podziękowania za przyjęcie? Idealną „walutą” jest… kawa. Najlepszym dowodem na to jest fakt, iż odpowiednikiem polskiego „wiszę Ci piwo” jest wyrażenie „dužan sam ti kavu” (czyt. dużan sam ti kawu), czyli „jestem Ci winien kawę”. Dlatego paczka dobrych, mielonych ziaren na pewno wywoła uznanie gospodarzy.
Dobrymi upominkami będą też wino czy rakija, a także słodycze.
Pamiętaj także, że będąc w gościach, „podziękujesz”, jedząc z apetytem to, co trafi na stół. Odmówienie poczęstunku czy „wybrzydzanie” może być uznane za niewdzięczność!
